Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι σας καλωσορίζω στο σημερινό συνέδριο της Εταιρίας Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες.    

Θελήσαμε το πρώτο μας συνέδριο ως νεοεκλεγέν ΔΣ, μετά τις αρχαιρεσίες που έλαβαν χώρα τον Μάρτιο,  να έχει θέμα τη βία, τη βία στα σχολεία, τη βία στην οικογένεια, τη βία στην κοινωνία και τούτο διότι η βία είναι ένα βαθύ κοινωνικό ζήτημα, που μας αγγίζει όλους. Η έξαρση της βίας στην κοινωνία αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της εποχής μας, καθώς πλέον εκδηλώνεται καθημερινά σε πολλαπλά επίπεδα: στους δρόμους, στα σχολεία, στις οικογένειες, στα γήπεδα, στις οθόνες των κινητών μας, στον ψηφιακό κόσμο. Η βία στην κοινωνία μας έχει πάψει να είναι η εξαίρεση και τείνει να γίνει μέρος της καθημερινότητας. Αποτελεί φαινόμενο που ενισχύεται από τη λάθος αντιμετώπισή του, καθόσον τα περισσότερα περιστατικά αποσιωπούνται, διότι θεωρείται ότι στιγματίζουν τους θύτες, τα θύματα και το κύρος του σχολείου, το κύρος της οικογένειας. 

Η σχολική βία δεν είναι ένα πρόβλημα που περιορίζεται, αυστηρά, μέσα στους τοίχους ενός σχολείου, δεν σταματά, όταν χτυπήσει το σχολικό κουδούνι. Η βία ξεκινά στην τάξη, μεταφέρεται στην πλατεία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη γειτονιά. Μέσω των κινητών τηλεφώνων (cyberbullying), το θύμα δεν νιώθει ασφαλές ούτε στο δωμάτιό του. Χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμοί, φραστικές επιθέσεις, απειλές, προσβολές, εκβιασμοί, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, κλοπές, σεξουαλική παρενόχληση, κακοποίηση, αποκλεισμός από παρέες, παιχνίδια και δραστηριότητες, δημιουργία ψεύτικων προφίλ για την αποστολή απειλητικών μηνυμάτων είναι οι μορφές της σχολικής βίας και δυστυχώς δεν μιλάμε για μεμονωμένα φαινόμενα. Βία μεμονωμένων ανηλίκων που εύκολα μπορεί να μετατραπεί  σε συμμορία ανηλίκων – εφήβων με βίαιες επιθέσεις έναντι άλλων παιδιών και βέβαια δεν πρέπει να παραβλέπουμε και τη βία που ασκείται απέναντι στους εκπαιδευτικούς από ανηλίκους.   

Επίσης, όλοι έχουμε πλέον συνειδητοποιήσει πως η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι ένα “ιδιωτικό πρόβλημα” που περιορίζεται στους τέσσερις τοίχους ενός σπιτιού. Όταν μιλάμε για ενδοοικογενειακή βία, συχνά το μυαλό μας πηγαίνει στη σωματική κακοποίηση. Όμως, εξίσου καταστροφική είναι η ψυχολογική, η λεκτική και η οικονομική βία, καθώς και η παραμέληση. Πρόκειται για συμπεριφορές που στερούν από τον άνθρωπο το πιο βασικό του δικαίωμα: να νιώθει ασφαλής μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Θύματα ενδοοικογενειακής βίας αποτελούν κυρίως οι γυναίκες, σύμφωνα και με επίσημα στατιστικά στοιχεία, και αυτό εξηγείται λόγω των βαθιά εμπεδωμένων κοινωνικών αντιλήψεων και των πατριαρχικών στερεοτύπων, σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες είναι υποτελείς στην ανδρική εξουσία, και δυνητικά μπορούν να «τιμωρηθούν», «ελεγχθούν» και «σωφρονιστούν» μέσω της έμφυλης βίας. Όμως, πρέπει να γνωρίζουμε ότι  οι γυναίκες που κακοποιούνται, τα παιδιά που κακοποιούνται και πιο περιορισμένα οι άντρες ή δολοφονούνται δεν είναι απλά αριθμοί, που καταγράφονται στα δημοσιογραφικά και στα αστυνομικά γραφεία είναι ο καθρέπτης της κοινωνίας μας.

Η βία στον δρόμο, μέρος της καθημερινότητας, φαινόμενα ακραίας επιθετικότητας μεταξύ οδηγών, για μία θέση στάθμευσης, τυφλά χτυπήματα και συμπλοκές χωρίς προφανή αιτία, οπαδική βία, επιθέσεις με αφορμή τις αθλητικές προτιμήσεις, που συχνά λειτουργούν ως πρόσχημα για εκτόνωση γενικότερης κοινωνικής οργής και φθάνουν μέχρι το θάνατο, λεκτική και διαδικτυακή βία, με την ανωνυμία του διαδικτύου να διευκολύνει τη ρητορική μίσους, το διασυρμό και τον εκφοβισμό, εκδηλώσεις που συχνά πυροδοτούν τη φυσική βία.

Γιατί παρατηρείται έξαρση;  Ποιες είναι οι ρίζες του φαινομένου; Ποιοί παράγοντες  την τροφοδοτούν; Είναι η αντικατάσταση της ζωντανής επικοινωνίας από τις οθόνες, ότι παιδιά και ενήλικες εξοικειώνονται με τη βία μέσω των παιχνιδιών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η οικονομική και κοινωνική πίεση, το καθημερινό άγχος, η ανασφάλεια για το μέλλον, η κουλτούρα της αδιαφορίας, τα ελλείμματα της οικογένειας και του εκπαιδευτικού συστήματος; Γιατί η βία δεν γεννιέται στο κενό, έχει κάποιες ρίζες. Απαντήσεις θα μας δώσουν οι εκλεκτοί εισηγητές μας, καταξιωμένοι ο καθένας στον τομέα του στις συνεδρίες που θα ακολουθήσουν υπό την προεδρία του γνωστού για την έγκυρη ενημέρωση δημοσιογράφου κ. Παναγιώτη Στάθη και του Αρεοπαγίτη κ. Γεωργίου Παπαγεωργίου.       

Είναι γεγονός, ότι σήμερα, η πολιτεία διαθέτει πλέον πιο άμεσα αντανακλαστικά και σύγχρονα εργαλεία για την προστασία των θυμάτων, όπως είναι η λειτουργία των ειδικών Γραφείων Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της Ελληνικής Αστυνομίας, η χρήση της εφαρμογής Panic Button για γυναίκες που βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο, αλλά και η λειτουργία της Γραμμής SOS 15900, αποτελούν κρίσιμα στηρίγματα για όποιον χρειάζεται βοήθεια. 

Άλλη επιλογή της πολιτείας για περιορισμό της βίας αποτελεί η αυστηροποίηση των ποινών. Η βία, όμως, δεν θα σταματήσει επειδή άλλαξαν οι νόμοι, ούτε επειδή έγιναν πιο αυστηρές οι ποινές, αν εμείς οι ίδιοι, ως πολίτες, επιλέγουμε τη σιωπή. Θα αρχίσει να υποχωρεί μόνο όταν ο καθένας από εμάς αποφασίσει ότι δεν ανέχεται τη βία δίπλα του. Όταν δεν προσπεράσουμε τον τσακωμό στον δρόμο, όταν πάψουμε να “κοιτάμε τη δουλειά μας” σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν δεν δικαιολογήσουμε τις φωνές στον διπλανό τοίχο, όταν μάθουμε στα παιδιά μας ότι η δύναμη κρύβεται στον σεβασμό και όχι στον φόβο. Η ασφάλεια της κοινωνίας μας δεν είναι δουλειά κάποιου άλλου, είναι η καθημερινή επιλογή του καθενός μας.

Η βία τρέφεται από δύο πράγματα: από τον θυμό αυτού που τη διαπράττει και από τη σιωπή αυτού που την ανέχεται. Ο θυμός είναι πρόβλημα του ενός, αλλά η σιωπή είναι ευθύνη όλων μας. Η βία αντιμετωπίζεται όταν σταματήσει να είναι θέμα “των άλλων” και γίνει υπόθεση όλων μας. Όπως έγραψε μοναδικά και ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος, στο ποίημα του «ΒΙΑ», το πρώτο βήμα για να αντιμετωπίσουμε το κακό είναι να αρχίσουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Να πούμε τη βία, βία. Και να φτάσουμε, ως κοινωνία, να απεχθανόμαστε την κάθε, όποιου και να ‘ναι, βία. Η τελευταία του φράση («να απεχθάνομαι την κάθε, όποιου και να ‘ναι, βία») αποτελεί την απόλυτη καταδίκη του φαινομένου.  Η γαλλίδα δε συγγραφές και διανοούμενης Σιμόν ντε Μποβουάρ είχε γράψει   «το να ονοματίζει κανείς, σημαίνει να αποκαλύπτει και το να αποκαλύπτει σημαίνει πως ήδη δρα».

Και στόχος του σημερινού συνεδρίου δεν είναι να αναπαράγουμε τον φόβο, αλλά να ονοματίσουμε, να αποκαλύψουμε τις μορφές και διαστάσεις της βίας και συνεπώς να αποτελέσουμε μέρος των δράσεων για περιορισμό της βίας. 

Με αυτές τις σκέψεις, εύχομαι οι εργασίες του συνεδρίου μας να αποτελέσουν την αφορμή για να κάνουμε τις γειτονιές μας πιο ασφαλείς και τις ανθρώπινες σχέσεις μας πιο υγιείς και οι σημερινές συζητήσεις να μας δώσουν χρήσιμες απαντήσεις.

Σας ευχαριστώ θερμά για την παρουσία σας.

 

Κάθε χρόνο στις 23 Μαΐου, η MEDEL σηματοδοτεί την Ημέρα Συναγερμού για την Ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, για να αποτίσει φόρο τιμής στη μνήμη των δικαστών Giovanni Falcone, Francesca Morvillo και Paolo Borsellino, που σκοτώθηκαν μαζί με τα μέλη της ασφάλειάς τους σε καταστροφικές επιθέσεις της Μαφίας. Την ημέρα αυτή, η MEDEL τιμά όλους όσους αγωνίζονται, ακόμη και με κόστος τη ζωή ή την προσωπική τους ελευθερία, για την υπεράσπιση της Δικαιοσύνης. Ένα από τα πιο λαμπρά παραδείγματα είναι αυτό του Murat Arslan, προέδρου του Yarsav και βραβευμένου με το Βραβείο Vaclav Havel του ΣτΕ το 2017, ο οποίος συνελήφθη άδικα το 2016, καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκιση μετά από μια εικονική δίκη και εξακολουθεί να κρατείται για την ακλόνητη δέσμευσή του στα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Σήμερα, η MEDEL κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς αυτές οι αξίες απειλούνται ολοένα και περισσότερο και ολόκληρο το σύστημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δημιουργήθηκε μετά τις τραγωδίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κινδυνεύει να σαρωθεί. Παρατηρούμε πολιτικούς ηγέτες να επιδιώκουν την κυριαρχία μέσω της παράνομης χρήσης βίας, εγκλημάτων πολέμου και βίας σε μαζική κλίμακα· το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να γίνεται στόχος συστηματικών επιθέσεων και να υπονομεύεται από την αδυναμία των Κρατών Μερών να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους· Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που αμφισβητούν την καθολικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση και το νομικό και δικαστικό σύστημα που έχει σχεδιαστεί για να τα προστατεύει στο υψηλότερο επίπεδο· πολιτικές και θεσμικές πιέσεις που ασκούνται σε εθνικό επίπεδο κατά δικαστών, εισαγγελέων και δικηγόρων, καθώς και απειλές για την ανεξαρτησία τους. Όλα αυτά ως μέρος μιας παγκόσμιας επίθεσης στο νομικό επάγγελμα και μιας αυταρχικής τάσης που αμφισβητεί τα δικαιώματα και τις ελευθερίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η MEDEL καλεί: τη διεθνή κοινότητα να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διαφυλάξει τη διεθνή τάξη που βασίζεται στο κράτος δικαίου και το διεθνές σύστημα δικαιοσύνης που έχει σχεδιαστεί για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Τα ευρωπαϊκά κράτη να ενεργήσουν σύμφωνα με τη δεδηλωμένη ακλόνητη δέσμευσή τους στο σύστημα της Σύμβασης ως μηχανισμό προώθησης των βασικών αξιών της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, και να απορρίψουν τις επιθέσεις σε υψηλό πολιτικό επίπεδο στα δικαιώματα που προστατεύονται από τη Σύμβαση και τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ που επιδιώκουν να τα διαφυλάξουν (Διακήρυξη του Ρέικιαβικ, 2023). Τα εθνικά κράτη να σέβονται την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και αυτήν των μεμονωμένων δικαστών, εισαγγελέων και δικηγόρων. Η MEDEL καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε ο Μουράτ Αρσλάν και όλοι όσοι κρατούνται άδικα στην Τουρκία να αποκτήσουν επιτέλους την ελευθερία τους και να αποκατασταθεί το κράτος δικαίου και η ανεξάρτητη δικαιοσύνη.

22 Μαΐου 2026

EΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ 11 ΜΑΙΟΥ 2026 ΣΤΗΝ ΕΣΗΕΑ 

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ  ΒΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ

OΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

       

       Η σχέση του γονιού με το παιδί του μοιάζει με τη σχέση του συγγραφέα με το βιβλίο του. Και οι δυο δημιουργοί αγωνίζονται να διαμορφωθεί ένα πολύ καλό αποτέλεσμα. Δίνουν τον εαυτό τους, πασχίζουν για το καλύτερο, αγωνιούν για τυχόν λάθη τους, χαίρονται με τις επιτυχίες  και λυπούνται για τις αστοχίες. Κάποτε τα παιδιά μεγαλώνουν και αυτονομούνται, τα βιβλία ολοκληρώνονται και κυκλοφορούν. Τότε αποκόπτονται από τον δημιουργό τους και ακολουθούν τη δική τους πορεία. Ο γονιός και ο συγγραφέας μπορούν, τότε, μόνο να παρακολουθούν τη δική τους ιδιαίτερη πορεία που είναι άγνωστη από πριν και αβέβαιη. Και πάντα βέβαια ανησυχούν για το μέλλον τους. Ο συγγραφέας όμως έχει να αντιμετωπίσει μια ακόμη πιθανότητα. Να διαφοροποιηθούν στο μέλλον οι απόψεις του που έχουν ήδη καταγραφεί ανεξίτηλα στο χαρτί του βιβλίου του. Και τότε πρέπει να γράψει ένα νέο βιβλίο αναλαμβάνοντας τον προσπάθεια να δικαιολογήσει τη διαφοροποίηση, η οποία εύκολα παρεξηγείται. Ελπίζω το παρόν βιβλίο να μην απογοητεύσει τους αναγνώστες του, αλλά και να μην εξαναγκάσει τον συγγραφέα του να μετανιώσει  για  τις απόψεις που διατύπωσε για καταστάσεις και πρόσωπα, μολονότι η απογοήτευση τουλάχιστον από πρόσωπα δεν είναι σπάνια στην εποχή μας.

       Αυτές τις σκέψεις κάνω σήμερα που παρουσιάζεται δημόσια το δεύτερο βιβλίο μου, ένα βιβλίο μάλλον ογκώδες που για κάποιους θα είναι κάπως δύσκολο στην ανάγνωση. Σε μια εποχή που τα μεγάλα σε όγκο βιβλία δεν έλκουν το ευρύ κοινό, πήγα αντίθετα στο ρεύμα. Έκανα μάλιστα το τόλμημα να δώσω σε αυτό το βιβλίο κατά βάση προσωπικό χαρακτήρα, με κίνδυνο να κατηγορηθώ για αυτό. Εκείνο που θέλησα όμως ήταν να κάνω το βιβλίο πιο ζωντανό στον αναγνώστη. Μίλησα εκ βαθέων.  Το έργο ήταν ακόμα πιο δύσκολο, λόγω της, για πολλά χρόνια, δικαστικής μου ιδιότητας. Ένας άνθρωπος που άσκησε δικαστικά καθήκοντα για μακρό χρόνο  είναι από τη φύση του πολύ προσεκτικός στις δημόσιες δηλώσεις  και κυρίως στα γραπτά του. Του είναι μάλιστα πολύ δύσκολο να γράψει ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο και μάλιστα ένα πόνημα που παράλληλα κριτικάρει τους θεσμούς, στους οποίους υπηρέτησε και μάλιστα την ίδια τη δικαιοσύνη, στην υπηρεσία της οποίας αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής.

       Υπήρξα κυρίως δικαστής στο Συμβούλιο της Επικρατείας, αν και είχα την τύχη να αποκτήσω  και άλλες εμπειρίες από το δημόσιο χώρο. Είναι όμως η ατμόσφαιρα εργασίας στο ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας που άσκησε τη μεγαλύτερη επιρροή επάνω μου. Η σοβαρότητα και η αφοσίωση  στο καθήκον των μελών αυτού του δικαστηρίου συνδυάζονταν με την ανεξαρτησία του, την ελευθερία έκφρασης αλλά και τον σεβασμό της αντίθετης γνώμης, σύμφωνα με τις παραδόσεις του θεσμού. Κάτι περισσότερο: Ήταν τότε εμφανής μια τάση μείζονος σκεπτικισμού έναντι της δημόσιας διοίκησης που εύκολα αυθαιρετούσε, η οποία συνδυαζόταν με μια ιδιαίτερη μέριμνα για τον σεβασμό των δικαιωμάτων των πολιτών. Ήταν η εποχή που εκδίδονταν μεγάλες αποφάσεις από  το Συμβούλιο της Επικρατείας που συμπλήρωναν τις  γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου που το ίδιο το δικαστήριο είχε διαπλάσσει στο παρελθόν, πριν ο εθνικός νομοθέτης και τα διεθνή κείμενα αρχίσουν να περιορίζουν τη πραιτορική, κατά τον Ελευθέριο Βενιζέλο, αποστολή του. Ήδη βέβαια τότε, η συσσώρευση των πολλών εκκρεμών υποθέσεων δημιουργούσε συνθήκες ασφυξίας και καθόλου δεν ικανοποιούσε την ανάγκη έκδοσης δικαστικών αποφάσεων σε εύλογο χρόνο. Η κυβερνητική εξουσία συνήθως αδιαφορούσε για το δικαστήριο ή αγνοούσε τα ειδικότερα προβλήματά του. Το Σ.τ.Ε. έπαιρνε  έτσι σχεδόν πάντα, το ίδιο, την πρωτοβουλία να προτείνει τις νομοθετικές αλλαγές που το αφορούσαν. Οι προτάσεις του όμως για την αποσυμφόρησή του αποδεικνύονταν συχνά ατελείς. Το ίδιο έγινε και με το κείμενο που πρότεινε το Δικαστήριο, υιοθέτησαν η Κυβέρνηση και η Βουλή και αποτέλεσε τον ν.3900/2010. Το αυτό συνέβη κατά βάση και με τους νόμους που ακολούθησαν. Η Ελληνική Δημοκρατία όμως έχει ανάγκη από ένα τελείως διαφορετικό Συμβούλιο της Επικρατείας, σε σχέση με αυτό που λειτουργεί σήμερα. Χρειάζεται ένα ανώτατο διοικητικό δικαστήριο που θα ασχολείται μόνο με τις σοβαρές δικαστικές υποθέσεις, τις οποίες και θα ολοκληρώνει σε σύντομο χρόνο. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την πρόβλεψη για τη χορήγηση προηγούμενης άδειας από το ίδιο το δικαστήριο για τη συζήτηση  κάθε ένδικου βοηθήματος  που θα ασκείται ενώπιόν του, με κριτήριο τη σοβαρότητα της υπόθεσης ή των τιθέμενων νομικών ζητημάτων, όπως ήδη συμβαίνει σχεδόν με όλα τα ανώτατα δικαστήρια του εξωτερικού. Για την επίλυση των μη σημαντικών διοικητικών διαφορών αρκούν προς τούτο τα λοιπά διοικητικά δικαστήρια που κατά βάση λειτουργούν εύρυθμα. Σε ένα ανώτατο δικαστήριο, όπως το Σ.τ.Ε., δεν χρειάζονται, επίσης, δέκα Αντιπρόεδροι, για την επιλογή των οποίων αποφασίζει ανέλεγκτα, το Υπουργικό Συμβούλιο, χρησιμοποιώντας τα γνωστά δικά του κριτήρια, παρά μόνο Πρόεδροι των Τμημάτων του που θα αναδεικνύονται από τους ίδιους τους δικαστές του. Του δικαστηρίου αυτού ο Πρόεδρος  θα πρέπει να επιλέγεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μετά από τη σύμφωνη, ενδεχομένως, γνώμη ενός Συμβουλίου  μείζονος αντιπροσωπευτικότητας και κύρους, χωρίς καμιά δεδομένη εκ των προτέρων πλειοψηφία, προκειμένου η εκλογή του να μην εξαρτάται από τις πολιτικές σκοπιμότητες της στιγμής. Ο σημερινός ασφυκτικός εναγκαλισμός της δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία στο ανώτατο επίπεδο  πρέπει να τερματιστεί. Είναι ηθικά απαράδεκτο η Κυβέρνηση να επιλέγει τους κορυφαίους  ιδίως της διοικητικής δικαιοσύνης, οι οποίοι μετά τη διαδικασία αυτή καλούνται να κρίνουν τις πράξεις των εκλεκτόρων τους. Η χώρα μας  έχει ανάγκη δικαστές και εισαγγελείς που σε όλα τα επίπεδα θα είναι πράγματι αμερόληπτοι κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, θα σέβονται τις λοιπές εξουσίες, αλλά και θα έχουν το θάρρος να αντιστέκονται στις υπερβάσεις τους, καθώς και στην υπόγεια επιρροή των μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων, των οποίων στην εποχή μας η ισχύς  είναι ιδιαίτερα εμφανής. Υπάρχουν πολλοί άξιοι δικαστές, αλλά και κάποιοι λιγότεροι που δεν τιμούν την υψηλή τους ιδιότητα.

       Ένας άλλο πρότυπο δικαστικού λειτουργού έχει ανάγκη η χώρα από εκείνο που κάποιοι υπηρετούν. Ο δικαστής δεν πρέπει να συμπεριφέρεται ως ευλύγιστος υπάλληλος. Οφείλει να μη ξεχνά ποτέ ότι κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών του καθηκόντων είναι ισότιμος, με όσους ασκούν τις άλλες δυο  κρατικές λειτουργίες. Αυτήν όμως την αυτονόητη αρχή δεν τηρούν ορισμένοι, οι οποίοι το μόνο που σκέφτονται είναι την επόμενη προαγωγή τους από τους ανώτερους στο βαθμό συναδέλφους τους ή από την κυβερνητική εξουσία και συμπεριφέρονται ανάλογα πριν και μετά την ανέλιξή τους στην ανώτερη θέση. Ο λαός μας όμως απαιτεί οι δικαστές να λειτουργούν με σοβαρότητα και αμεροληψία και να τηρούν τους κανόνες της αξιοπρέπειας και του αυτοσεβασμού, όποια βαθμίδα και αν κατέχουν. Επιπλέον απαιτεί από τον δικαστή απλότητα στη συμπεριφορά, ευπροσήγορο  ύφος,  αποφυγή κάθε τάσης ένταξης σε μια ιδιαίτερη αριστοκρατική κάστα, όπως αυτό συνέβαινε την εποχή του Ancien Régime στην προεπαναστατική Γαλλία  με τα γνωστά εκεί αποτελέσματα. Καθώς οι δικαστικές αποφάσεις εκδίδονται στο όνομα του ελληνικού λαού, ο δικαστής πρέπει διαρκώς να πασχίζει να είναι άξιος της εμπιστοσύνης του, τον οποίο και αυτός με τη δική του δράση υπηρετεί. Για την καλύτερη μάλιστα εξυπηρέτηση των αρχών της αξιοκρατίας, η σύνθεση των δικαστικών συμβουλίων που αποφασίζουν για τα περισσότερα θέματα της υπηρεσιακής κατάστασης των δικαστών πρέπει να διευρυνθεί, μετά από συνταγματική αναθεώρηση, με τη συμμετοχή σε αυτά όχι μόνο ανώτατων δικαστών, αλλά και δικαστών άλλων βαθμίδων, ενδεχομένως και προσώπων εκτός του δικαστικού σώματος. Από την άλλη πλευρά, ο κάθε δικαστής στον ιδιωτικό του βίο πρέπει να απολαμβάνει τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στον καθένα, σύμφωνα με το άρθρο 5 του Συντάγματος, με τους συγκεκριμένους βέβαια  περιορισμούς που είναι σύμφυτοι με το λειτούργημά του.

        Τον τελευταίο καιρό κατηγορείται η δικαιοσύνη, ευρύτερα, για πολλά, άλλοτε άδικα, συχνά όμως δίκαια. Ειδικά ορισμένοι ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί δίνουν την εντύπωση ότι είναι πλήρως υποταγμένοι στις εκάστοτε κυβερνητικές διαθέσεις. Λειτουργούν μόνοι ή παρασύρουν άλλους σε αποφάσεις και πράξεις νομικά εσφαλμένες, για να ικανοποιήσουν τα πολιτικά πρόσωπα που τους επέλεξαν. Πρόκειται για συμπεριφορά ακραία προσβλητική της ηθικής του δικαστικού λειτουργήματος. Αντί να λειτουργούν ως πρότυπα δικαστικής ανεξαρτησίας, προβάλλουν την εικόνα προσώπων εξαρτημένων από την κυβερνητική βούληση που ενοχλούνται μάλιστα κάποτε από την εύλογη κριτική που τους ασκείται, αποκαλύπτοντας καλά κρυμμένες αυταρχικές τάσεις. Μιλούν μάλιστα  για τοξικότητα των εύλογων αντιδράσεων, χωρίς  να υποψιάζονται ότι την τοξικότητα δημιουργεί η δική τους συμπεριφορά και η αντίδραση σε αυτήν αποτελεί υγιές στοιχείο στον δημόσιο διάλογο. Υπάρχουν όμως και άλλοι δικαστές, οι συντριπτικά περισσότεροι,  που τιμούν το αξίωμα που κατέχουν, είτε υπηρετούν σε ανώτατη βαθμίδα είτε όχι. Αξίζει μάλιστα να επισημανθεί το θάρρος που δείχνουν τελευταία  πολλοί πρωτοβάθμιοι δικαστές τόσο στην πολιτική όσο και στη διοικητική δικαιοσύνη. Αποτελούν τη μεγάλη ελπίδα για μια δικαιοσύνη συνολικά ανεξάρτητη, για την οποία θα είναι υπερήφανος ο ελληνικός λαός. Τελειώνοντας την αναφορά μου στους δικαστικούς λειτουργούς δεν μπορώ  να μην αναφερθώ ειδικότερα στους εισαγγελείς. Είναι, νομίζω, πλέον σαφές ότι διαχρονικά κάποιοι από τα ανώτατα κλιμάκια αυτού του κλάδου δεν ανταποκρίθηκαν  στην τιμή που  έγινε   στους εισαγγελείς από το Σύνταγμα του 1975, με την κατάταξή τους στους ισόβιους δικαστικούς λειτουργούς, κάτι που προηγουμένως δεν ίσχυε. Δυστυχώς ορισμένοι απέδειξαν ότι δεν διακατέχονται από τις ιδέες της ανεξαρτησίας  που πρέπει να κατευθύνουν τις ενέργειες κάθε δικαστικού λειτουργού. Είναι φανερό ότι οι επιλογές στις ανώτατες εισαγγελικές θέσεις πρέπει να γίνονται με μεγαλύτερη προσοχή, αλλά  και η εκπαίδευση των μελλοντικών εισαγγελέων στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών πρέπει να αλλάξει. Οι επιθέσεις από την ιταλική κυβέρνηση στο ιταλικό δικαστικό σώμα αποδεικνύει την επιθυμία των  εκάστοτε κυβερνώντων να  ελέγχουν τη δικαιοσύνη. Εκεί όμως ευτυχώς η ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών υποστηρίχθηκε από τον ίδιο τον ιταλικό λαό με την ετυμηγορία του στο σχετικό δημοψήφισμα. 

       Μήπως όμως τα προβλήματα της δικαστικής λειτουργίας είναι  τα μοναδικά στην Ελλάδα; Έχοντας ζήσει από κοντά τη λειτουργία και άλλων κρατικών και μη φορέων  προσπάθησα να προβώ στο βιβλίο μου σε μια σφαιρική προσέγγιση των προβλημάτων τους. Πολλές και μεγάλες αλλαγές είναι αναγκαίες σε συνταγματικό επίπεδο. Γιατί άραγε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να μην εκλέγεται πάντα με μια μεγάλη πλειοψηφία από τη Βουλή και να μη διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες, έτσι ώστε να διασφαλίζεται καλύτερα το ιδιαίτερο θεσμικό του κύρος; Δεν πρέπει να διαθέτει αρμοδιότητες που να εξισορροπούν κάπως την παντοδυναμία του Πρωθυπουργού; Η Βουλή έχει χαρακτηρισθεί από τον ποιητή τραγουδοποιό «έρημη και απρόσωπη». Δεν είναι αναγκαίο άραγε να αναβαθμιστεί το κοινοβουλευτικό έργο και οι βουλευτές να μετέχουν πιο αυτόνομα στη νομοθετική διαδικασία; Δεν πρέπει επίσης ο κοινοβουλευτικός έλεγχος από τον απλό βουλευτή να γίνει ουσιαστικότερος; Από την άλλη πλευρά, ενώ είναι σωστή η συζήτηση για την αποσύνδεση των καθηκόντων του υπουργού από εκείνα του βουλευτή, γιατί δεν προβάλλεται η ανάγκη  μια  τέτοια ρύθμιση να συνδυάζεται με την πρόβλεψη κωλύματος συμμετοχής του υπουργού στις επόμενες βουλευτικές εκλογές;  Πολλές είναι οι συνταγματικές διατάξεις που πρέπει να αλλάξουν. Σε κάθε σχεδόν Μέρος του βιβλίου μου προτείνω, εκτός των άλλων, τις αναγκαίες, κατά τη γνώμη μου, συνταγματικές ή άλλες θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Θα ήμουν ευτυχής αν τύχουν προσοχής αυτές οι προτάσεις μου. 

        Υπάρχουν όμως και μεταρρυθμίσεις που δεν χρειάζονται  αναθεώρηση του Συντάγματος. Π.χ. ο αριθμός των βουλευτών, με κοινό νόμο, μπορεί να περιορισθεί στους 200, αφού ο επιπλέον αριθμός τους έχει μάλλον αντιπαραγωγικό χαρακτήρα. Αναγκαίος είναι επίσης ο σημαντικός περιορισμός του αριθμού των υπουργών, αναπληρωτών υπουργών, υφυπουργών κλπ, καθώς και η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών σε υπουργικές θέσεις. Θα μπορούσαν μάλιστα να προβλεφθούν σχετικά ακόμα και ποσοστώσεις. Χρειάζονται σημαντικές θεσμικές αλλαγές σε πολλά επίπεδα. Η σημαντικότερη όμως και πιο δύσκολη αλλαγή που είναι αναγκαία  αφορά τη νοοτροπία των ανθρώπων. Η ηθική στην πολιτική, η υπεύθυνη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, η νοοτροπία πλήρους ανεξαρτησίας όλων των δικαστών και των εισαγγελέων δεν εξαρτώνται πάντα από  νομικές ρυθμίσεις. Μια άλλη νοοτροπία ζωής είναι ανάγκη να διαχυθεί σε μια κοινωνία κουρασμένη και απογοητευμένη από κακές πρακτικές που συχνά άνωθεν εκπορεύονται. Η νεότερη γενιά αποτελεί  βέβαια την ελπίδα για μια αποτελεσματική διέξοδο από τη σημερινή δυστοπία. Ας την αφήσουμε να αναπτύξει τα αποτελεσματικά της αντισώματα. Πρέπει να αγωνισθεί πολύ για αξιοκρατία παντού. Η ελπίδα όμως αυτή δεν αποτελεί άλλοθι  για αδράνεια εκ μέρους των παλαιότερων. Ας κάνουμε και εμείς ό,τι μπορούμε για να αντισταθούμε σε μια πραγματικότητα που συχνά απογοητεύει.  

                                                                                               

       

       

Η προτεινόμενη από την Κυβέρνηση της Ιταλίας μεταρρύθμιση στο θεσμό της Δικαιοσύνης προέβλεπε:
–       τη δημιουργία ξεχωριστών επαγγελματικών σταδιοδρομιών μεταξύ Δικαστών και Εισαγγελέων, με υποχρεωτική επιλογή από την αρχή της σταδιοδρομίας τους, χωρίς δυνατότητα μετακίνησης μεταξύ των δύο θεσμικών ρόλων σε αντίθεση με το ενιαίο Δικαστικό Σώμα που ισχύει
–       διάσπαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, που εποπτεύει τόσο τους Δικαστές όσο και τους Εισαγγελείς, σε δύο ξεχωριστά όργανα – ένα για κάθε κλάδο – τα οποία θα τελούσαν υπό την προεδρία του προέδρου της Ιταλίας
–       κάθε συμβούλιο θα αποτελείτο κατά το ένα τρίτο από μη δικαστικά μέλη και κατά τα δύο τρίτα
από Δικαστικούς Λειτουργούς,  η δε επιλογή τους θα ελάμβανε χώρα μέσω κλήρωσης αντί της ισχύουσας έως σήμερα διαδικασίας εκλογής

Η  πρόταση μεταρρύθμισης εισήχθη προς συζήτηση και έγκριση στο Κοινοβούλιο τον Οκτώβριο του περασμένου έτους αλλά δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων, με συνέπεια την προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία.
Το δημοψήφισμα διεξήχθη την 22  και 23 Μαρτίου 2026  και οι Ιταλοί ψηφοφόροι κλήθηκαν να επιλέξουν «Ναι» (υπέρ της μεταρρύθμισης) ή «Όχι» (κατά της μεταρρύθμισης).

Με συμμετοχή που ανήλθε σε υψηλά επίπεδα, ποσοστό 59%, οι ψηφοφόροι απέρριψαν τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης, καθότι το «όχι» έλαβε ποσοστό 53,7% έναντι 46,3% του «ναι».
Η Εταιρεία μας είχε στηρίξει με ενέργειές της τους Ιταλούς συναδέλφους που κατά πλειοψηφία είχαν ταχθεί κατά της μεταρρύθμισης.

 

Συμπαράσταση  της Εταιρίας μας και της MEDEL στους Ιταλούς Δικαστές